Jesteś w:

Formularz wyszukiwania

OSOBLIWOŚCI I UTOPIE

 

OSOBLIWOŚCI I UTOPIE

Prace zgromadzone na wystawie „Osobliwości i utopie” stanowią wynik rozwoju regionalnej kolekcji
sztuki współczesnej, tworzonej przez Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych od
2005 roku. To właśnie charakter dzieł — specyficzny, nietypowy, odmienny wobec tradycyjnego
i konwencjonalnego ujęcia sztuki — skłania do refleksji nad ich miejscem we współczesnych przemianach
kulturowych.
Dlaczego osobliwości? Ten termin jest zakorzeniony w historii sztuki, jej praktyce i teorii,
w końcu — również w kolekcjonowaniu. Zwłaszcza ten ostatni fenomen jest godny przypomnienia,
nie tylko dlatego, że niniejsza wystawa obejmuje prace z lubelskiej kolekcji sztuki współczesnej.
To właśnie kolekcjonerzy położyli nacisk na niezwykły, unikatowy charakter dzieła sztuki,
rozumianego jako kuriozum, tworząc już od XVI wieku „gabinety osobliwości”, które były zapowiedzią
przyszłych kolekcji muzealnych. Mimo że obejmowały one przede wszystkim artefakty
przyrodnicze, geologiczne, archeologiczne i etnograficzne, to w tego typu zbiorach znajdowały
się również wyjątkowe obrazy malarskie czy rzeźby oraz oryginalne wytwory rzemiosła artystycznego.
Kolekcja zawsze była nieprzypadkowym zbiorem obiektów. Kwestie wyboru dzieł, ich układu
i opisu, wszelkie inwentarze, komentarze, katalogi, w końcu przewodniki i wystawy, to tylko
niektóre z aktywności związanych z kolekcjonowaniem dzieł sztuki. Jednym z celów takich działań
było i jest dążenie do odsłonięcia specyfiki artefaktów oraz tkwiących w nich śladów niezwykłych
idei, wizji, utopii…

 

SKALA_Drozd_Libera_Kokatao_32a_okladka_1A.jpg

 Grzegorz Drozd i Zbigniew Libera, Kokatao, 2009-2012, płyta winylowa z utworami muzycznymi, okładka – 8 wariantów;
- okładka: technika mieszana, wymiary: 66 x 33 cm każda;
- płyta winylowa: 12 cali, czarna, 140 g, edycja 1-8/50;
Kolekcja Lubelskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, Sfinansowano ze środków Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Regionalne kolekcje sztuki współczesnej

 

Ale pojęcie „osobliwości” ma szersze znaczenie niż to przywołane powyżej. Współcześnie
używa się go również metaforycznie. Pozostaje ono aktualne zwłaszcza wobec dzisiejszego postępu
technologicznego. Obecnie „osobliwość technologiczna” jest określeniem „hipotetycznego
momentu przyszłego rozwoju cywilizacji, w którym postęp technologiczny stanie się tak szybki,
że wszelkie ludzkie przewidywania będą nieaktualne”. Tym momentem przełomu ma być stworzenie
sztucznej inteligencji, która będzie w stanie wytworzyć kolejną jej postać, inicjując skokowy
wzrost w technologii, daleko przekraczający dotychczasowe osiągnięcia. Choć ta idea brzmi
futurologicznie, to jednak nie brakuje głosów entuzjazmu wobec potencjalnej rewolucyjnej zmiany
cywilizacyjnej, którą ona w sobie niesie. Inny przykład użycia terminu „osobliwość” odnaleźć
można na gruncie astronomii. Określa on miejsce w tzw. czarnych dziurach, gdzie „przyspieszenie
grawitacyjne lub gęstość materii są nieskończone”. Przy czym nie istnieje na razie instrumentarium
umożliwiające naukowy opis zjawisk zachodzących w osobliwości. Nie wchodząc w zawiłości
tych teorii, widać jasno, że w obu przypadkach osobliwość jest zaskakującym fenomenem, dotykającym
sfery niewiadomej, niepoznanej, co więcej, jest zagadnieniem związanym z potrzebą
zgłębienia tajemnicy i przekroczenia dotychczasowych granic poznania.
Czy idea osobliwości, czy to wyrażona w teorii przyspieszonych zmian, czy w sensie „dotknię-
cia” niepoznawalnego, czy w jakikolwiek inny sposób, znajduje swoje odzwierciedlenie na gruncie
sztuki? W pewnym stopniu tak. Szczególnie wtedy, gdy do głosu dochodzą dążenia awangardowe,
z definicji nastawione na odkrywanie i zagospodarowywanie terytoriów jeszcze nieobję-
tych artystyczną eksploracją. Historia kultury artystycznej XX wieku jest polem swoistej transgresji
pojęć i artystycznej kreacji. W konsekwencji współczesna twórczość nie tylko chce „zadziwiać,
zachwycać bądź wstrząsać”, ale ponadto chce wytrącać myślenie z utartych torów, by odsłaniać
mniej oczywiste wymiary zewnętrznego i wewnętrznego uniwersum człowieka. Sztuka nie jest
bowiem wyabstrahowana od innych obszarów kultury. Wręcz przeciwnie, jest powiązana z ideami
społecznymi, filozoficznymi i ekonomicznymi swoich czasów, a poszukiwanie relacji pomię-
dzy dziełem sztuki a pozaartystycznym kontekstem skłania zarówno do tworzenia obszernych
komentarzy wydobywających tkwiące w dziełach znaczenia, jak też inspiruje wystawy.
Współczesne odkrycia naukowe i wynalazki technologiczne znajdują swoje odbicie w oryginalności
sztuki. Już sam repertuar środków wyrazu, jakimi dysponuje dziś twórca jest swoistym
fenomenem. Ze swobodą porusza się on na pograniczu różnych dyscyplin artystycznych, niegdyś
uważanych za samodzielne i odrębne. Korzystając z technik kolażu i asamblażu — wynalazków
awangardy historycznej — artysta tworzy hybrydyczne formy przestrzenne na styku fotografii,
malarstwa i rzeźby. Tworzywem sztuki bywają materie nieartystyczne, często rozmaitego pochodzenia,
zarówno rzemieślniczego, przemysłowego, jak i naturalnego, a nawet organicznego. Zatracają
one swoje pierwotne zastosowanie, lecz uzyskują funkcje nowe — są użyte jako elementy
formy plastycznej i nośniki znaczenia.

 

SKALA Tomasz-Matuszak_Z-seri-Tautologizmy_fotografia_1.jpeg

Tomasz Matuszak, bez tytułu z serii Tautologizmy, („Wystawa, której nie było”, Galeria Kont, Lublin),
2003, fotografia cyfrowa, wydruk na papierze Ilford, pianka, oprawa, wymiary: 49,5 x 40 cm (wymiary z ramą: 52 x 42 cm),
Własność Lubelskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w depozycie Galerii Labirynt, Dar artysty

 

Obecność dźwięku w sztukach wizualnych stanowi ogromny
obszar zagadnień, a relacjom pomiędzy sferą wizualną i audialną w ramach eksperymentów artystycznych
poświęca się osobne wystawy, konferencje naukowe, a nawet festiwale. Paradoksalnie
cisza w sztuce jest dziś zjawiskiem coraz rzadziej spotykanym. Wynika to ze świadomego dążenia
do nadania dziełu charakteru wizualno-dźwiękowego, w którym dźwięk staje się równoprawnym
środkiem wyrazu, dopełniającym przekaz wizualny. Innym obszarem intensywnej eksploracji artystycznej
jest styk sztuki i technologii. Przy czym oczywiście nie jest to zjawisko nowe, gdyż ta sfera
zawsze interesowała artystów poszukujących różnych sposobów wykorzystania osiągnięć techniki
(szczególnie zaś optyki). Dziś nabiera nowej dynamiki i jak zawsze przynosi oryginalne rezultaty.
Wynikiem posłużenia się aparatem fotograficznym przez artystę sztuk wizualnych nie będzie
przecież obraz, który można zaliczyć do jednego ze znanych gatunków fotograficznych, takich jak
portret, pejzaż, czy fotografia reportażowa. Na fotografii zobaczyć będzie można za to zaskakujący
przedmiot, albo fragment ciała lub obiektu, pobudzający wyobraźnię i emocje związane z efektem
niespodzianki. A przecież, obok fotografii, artysta ma dziś do dyspozycji obraz ruchomy, media
cyfrowe, sieciowe, nowe urządzenia optyczne czy możliwości wykorzystania druku w trzecim
wymiarze. Fakt, że pole powiązań pomiędzy kreacją artystyczną i nowymi technologiami jest coraz
szersze, należy potraktować jako swoisty znak czasu.

 

SKALA_Zbigniew_Kossowski_002_Proba_200.jpg

Zbigniew Kosowski, 002 Próba 200, 2007, wydruki cyfrowe na pleksi, wymiary: 360 x 185 cm – 12 paneli, 30 x 185 cm każdy,
Kolekcja Lubelskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych,
Sfinansowano ze środków Miasta Lublin w ramach obchodów 700-lecia Miasta w 2017 roku

 

Wystawa prezentuje zaledwie szkic opisywanego zjawiska i posługuje się przy tym wybranym
zestawem dzieł. Z jednej strony znalazły się na niej prace zakupione do lubelskiej kolekcji sztuki
współczesnej w 2017 roku, z drugiej — zbiór ten został uzupełniony o inne prace z myślą, aby zaprezentować
szersze spektrum współczesnych kuriozów — niezwykłych i pobudzających do myślenia
dzieł artystów. Wystawa nie daje gotowych recept, jak należy je potraktować, wręcz przeciwnie:
prezentując różnorodne przykłady poszukiwań artystycznych rozumianych jako swoiste osobliwości
(oryginalne i zarazem pełne znaków zapytania), prowokuje do samodzielnej ich oceny i interpretacji.
Jeśli nawet przekonanie, że sztuka może zmieniać świat (tak mocno podkreślane w programach
awangardy) jest przejawem artystycznej utopii, to nikt chyba nie zaprzeczy, że powinna ona tworzyć
nowe spojrzenie na rzeczywistość. Jest wręcz do tego predestynowana. Wystawa pokazuje, że oryginalność
tego spojrzenia polega między innymi na związkach nieoczywistych, których wcześniej
nikt nie brał pod uwagę. O ile bowiem nie są domeną sztuki wynalazki naukowe czy technologiczne,
to z pewnością należy od niej oczekiwać poszukiwania nowego, świeżego podejścia do rzeczywisto-
ści, a także — co oczywiste — kreowania nowych imaginariów.


                                                                                                                                        Piotr Majewski

 

OSOBLIWOŚCI I UTOPIE - wystawa dzieł z kolekcji sztuki współczesnej Lubelskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych

artyści: Oskar Dawicki, Grzegorz Drozd i Zbigniew Libera, Dariusz Kociński, Zbigniew Kosowski, 
Przemysław Kwiek, Natalia Lach-Lachowicz, Tomasz Matuszak, Irena Nawrot, Sergiy Petlyuk, 
Urszula Pieregończuk, Agnieszka Polska, Paulina Sadowska, Konrad Smoleński, Kamil Stańczak, Anna Szprynger, Iza Tarasewicz

otwarcie wystawy: 14 grudnia 2017 (czwartek), godz. 18.00,
wystawa dostępna bezpłatnie do 30 grudnia, od wtorku do niedzieli, w godz. 12.00-18.00

miejsce: Centrum Spotkania Kultur, plac Teatralny 1, Galeria Wystaw Czasowych, poziom -1


kuratorzy: Piotr Majewski, Zbigniew Sobczuk
organizator: Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych
współorganizator: Centrum Spotkania Kultur

Zrealizowano dzięki wsparciu Miasta Lublin w ramach obchodów 700-lecia Miasta w 2017 roku
Zakup dzieł dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Lublin

 

baner_logosy_1.jpg 

 

WRÓĆ